ק ה י ל ה    ק ד ו ש ה    א י ן    ג ד א נ ס ק 

Gmina Wyznaniowa Żydowska w Gdańsku
80-254 Gdańsk, ul. Partyzantów 7, tel./fax +48 58 344-06-02

BIULETYN INFORMACYJNY

NR 1, LIPIEC 2007
(
TAMUZ / AW 5767)
 

 

Archiwalne wydania Biuletynu

 

 

Zawiadamiamy, że 8 lipca 2007 roku odbyło się Walne Zebranie Sprawozdawczo – Wyborcze Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Gdańsku. Walny Zjazd wybrał na czteroletnią kadencję  Zarząd w składzie: Michał Samet – przewodniczący, Michał Rucki – wiceprzewodniczący, Krystyna Malewska – członek zarządu, Lina Kurpiewska – członek zarządu ds. socjalnych,  Ewa Polińska-Mackiewicz – członek zarządu ds. kultury. Skład Komisji Rewizyjnej: Gedali Lerman, Matylda Wyszyńska, Bolesław Sieradzki. Skład Sądu polubownego: Hubert Wiosna, Karolina Szymańska, Stanisława Wincza. Będziemy starali się realizować postulaty i sugestie członków gminy, które zostały poruszone na Walnym Zebraniu.
Serdecznie dziękujemy za zaufanie.
                                                                                                                                       Zarząd Gminy

 

W odpowiedzi na jeden z postulatów Walnego Zebrania, rozpoczynamy wydawanie biuletynu informacyjnego GWŻ w Gdańsku. Będzie to wydawnictwo przekazujące informacje o ważnych wydarzeniach dotyczących społeczności żydowskiej, świętach religijnych, spotkaniach Klubu Seniora, itp.


Zgodnie z uchwałą podjętą na Walnym Zebraniu Sprawozdawczo – Wyborczym w dniu 8 lipca 2007 roku, Zarząd Gminy zaprosił pana Artura Hofmana – Przewodniczącego Zarządu Głównego TSKŻ na spotkanie z naszą społecznością.  Spotkanie odbędzie się po 10 września 2007 roku. O dokładnym terminie zostaną Państwo poinformowani pisemnie.


 W lipcu na kolonie do Rodowa wyjechało dziesięcioro dzieci z naszej Gminy. Kolonie dla młodzieży żydowskiej organizowane są przez Joint. W tym roku prowadzi je Adam Junka (wychowanek naszej Gminy).


Klub Seniora serdecznie zaprasza na miłe spędzanie czasu przy kawie i ciastkach w każdą środę od godz.11.00. Wszystkim chętnym masaż leczniczy wykonuje Jacek Trzciński. Podczas spotkania można również ćwiczyć na przyrządach sportowych.


Lina Kurpiewska uprzejmie prosi o zgłaszanie ciekawych pomysłów na działalność  Klubu Seniora w każdą środę od godz. 11.00.  Tel. 058 – 344 06 02. Serdecznie dziękujemy i zapraszamy.                                                                                                        


W dniu 31 sierpnia 2008 roku budynek Nowej Synagogi we Wrzeszczu przejdzie całkowicie pod zarządzanie Gminy, co będzie stanowiło duże wyzwanie koncepcyjne i organizacyjne. Chcielibyśmy bardzo serdecznie podziękować Henryce Jakubowskiej i Markowi Federowiczowi za deklarację pomocy przy projekcie zagospodarowania wnętrza Synagogi.


Zakończyliśmy budowę ogrodzenia cmentarza w Gdańsku  Chełmie przy ul. Cmentarnej. Teren liczy 27 000 m². Ogrodzenie frontowe cmentarza zostało wykonane z elementów metalowych, a pozostałe części ogrodzenia są betonowe. Wspólnie z 20 osobową grupą uczniów z VI LO i sympatyków Gminy uprzątnęliśmy część tego miejsca. Mamy nadzieję, że podobna pomoc przy porządkowaniu terenu stanie się tradycją  i będzie cyklicznie kontynuowana.

Dziękujemy wszystkim wolontariuszom.

W części tzw. „starego cmentarza” wycięliśmy kilkaset samosiewów i chwastów na powierzchni około 10 000 m². Firma PROLAS pomogła nam oczyścić teren cmentarny, dokonując wycinki i wywożąc kilka kontenerów śmieci. Niestety w tym samym czasie doszło do kilkakrotnej dewastacji ogrodzenia.  O tych przykrych wydarzeniach została powiadomiona policja, która wszczęła intensywne dochodzenie. Zwiększyliśmy również częstotliwość patroli SOLID SECURITY na terenie obiektu. Ogrodzenie cmentarza w całości sfinansował Komitet HFPJC z USA oraz Fundacja Ochrony Cmentarzy Żydowskich w Europie z Londynu, na  czele której stoi Rabin E. Slesinger.  W planach mamy rewitalizację cmentarza i późniejsze jego otwarcie.  

 Zarząd Dróg i Zieleni Miejskiej poinformował nas  o odnalezieniu kilku macew ( nagrobków ). Macewy te umieścimy na terenie cmentarza żydowskiego w Gdańsku – Chełmie.


W dniach 20 – 21 lipca 2007 dzięki pomocy Pana Michaela Traisona z USA organizujemy ogólnopolski Szabat Hazon. Będziemy gościli przedstawicieli społeczności żydowskiej z całej Polski. Wszystkich serdecznie zapraszamy na wspólne modlitwy   i miłe spędzenie Szabatu w Gdańsku. Również tą drogą chcemy serdecznie podziękować panu Traisonowi za podarowanie nam dwudziestu śpiewników szabatowych.


 W lipcu i sierpniu 2007 roku dyżury pracownika socjalnego – Konsueli Gołębiewskiej odbywać się będą we wtorki od godz. 16.00 do 18.00.
Tel. 058 – 344 06 02.


 Do Gminy przyjęliśmy trzech nowych członków. 


Z wielkim smutkiem zawiadamiamy, że odeszli od nas członkowie minianu: BP Ezehiel Klauzner i Ignacy Pietrykowski. Na zawsze pozostaną w naszych sercach.


80 lat Nowej Synagogi we Wrzeszczu 1927 - 2007

 Mieczysław Abramowicz

Nowa Synagoga we Wrzeszczu

 Na krótko przed pierwszą wojną światową na terenie Wrzeszcza mieszkało zaledwie około dwadzieścia osób wyznania mojżeszowego. Gdy wraz z powstaniem Wolnego Miasta Gdańska napłynęły rzesze emigrantów  z Polski i z Rosji, liczba Żydów we Wrzeszczu zwiększyła się do blisko pięciuset. Już w kwietniu 1922 roku zwrócili się oni do zarządu gminy żydowskiej przy Reitbahn o wydanie zgody na utworzenie we Wrzeszczu domu modlitwy, który ułatwiłby im odprawianie zbiorowych modlitw bez konieczności uciążliwego podróżowania do Wielkiej Synagogi lub synagogi na Mattenbuden. Zarząd przyjął tę inicjatywę niechętnie, obawiano się bowiem, że może dojść do rozpadu Gminy Synagogalnej na kilka małych i słabych gmin. Pamiętano o sytuacji sprzed roku 1883, kiedy w Gdańsku istniało kilka małych gmin i dopiero ich zjednoczenie pozwoliło zbudować Wielką Synagogę, dumę wszystkich Żydów gdańskich.

Zarząd zdecydował, że będzie mieszkańcom Wrzeszcza udzielał zgody na jednorazowe zgromadzenia modlitewne w lokalach należących do członków gminy. Spotkało się to z żywym niezadowoleniem części wrzeszczańskich Żydów i skłoniło ich do powołania do życia w roku 1924 lokalnego Stowarzyszenia Synagogalnego. W jego statucie zapisano, że celem Synagogen-Verein będzie kultywowanie religii żydowskiej,  a szczególnie zagwarantowanie wiernym możliwości odbywania wspólnych modłów we Wrzeszczu. Ambicją wrzeszczan było wybudowanie nowej synagogi. Ostatecznie udało im się przekonać władze Gminy Synagogalnej do własnych zamierzeń, zaowocowało to powołaniem w maju 1924 roku specjalnej komisji, której zadaniem było zebranie pieniędzy na zakup parceli, przygotowanie projektu architektonicznego i budowę.

Wieloletnie zabiegi uwieńczone zostały sukcesem. 5 sierpnia 1926 roku nastąpiło wmurowanie kamienia węgielnego pod budynek przy Mirchauerweg 7. Na uroczystość przybyły najważniejsze osobistości gdańskiej gminy. Gustaw Zander, członek władz Gminy Synagogalnej, złożył w metalowej kasecie okolicznościowy dokument, modlitewnik i gdańskie monety. Następnie trzykrotnie uderzył młotkiem w kamień, którym ją przykryto, mówiąc: „Ku chwale Boga, ludzi i dla wielkości Wolnego Miasta”. Wystąpili również główny rabin gminy gdańskiej dr Dawid Weiss, Hermann Lewinsky, przewodniczący Wrzeszczańskiego Stowarzyszenia Synagogalnego i senator Hubertus Schwarz.

Autorem projektu synagogi był znakomity architekt z Hamburga, Robert Friedmann, który wspólnie z architektem berlińskim Imbergiem stworzył ciekawą bryłę budynku, nawiązującą do wcześniejszych swoich, modernistycznych realizacji. Friedmann zrezygnował z tradycyjnej kopuły nakrywając budynek czterospadowym, prostym dachem w kształcie ostrosłupa. Główna sala modlitewna pozostała otwarta, żadna z części konstrukcji, jak np. wewnętrzne kolumny, nie mogła zasłaniać widoku bimy ani aron ha-kodesz. Obok Sali głównej znajdowały się w budynku inne pomieszczenia dla modlitw w dni powszednie, pokój dla rabina i kantora oraz sale lekcji religii.

Na budowę i wyposażenie synagogi wrzeszczanie zdołali zgromadzić sumę 60 tys. guldenów, a Gmina Synagogalna zapewniła pozostałe środki finansowe na pokrycie całkowitych kosztów wynoszących w sumie 200 tys. guldenów.

Po 14 miesiącach zakończono budowę, dokonując w niedzielę 25 września 1927 roku uroczystego otwarcia synagogi połączonego z wniesieniem do niej po raz pierwszy zwojów Tory. W uroczystości wzięli udział m.in. senatorzy Wolnego Miasta, prezydent policji i władze Gminy Synagogalnej. Synagogen-Verein reprezentowali jego nowi kierownicy, bankier Richard Heidenfeld jako przewodniczący i jego zastępca Moritz Gelhar. Modły odprawił dr Dawid Weiss i dajan Jakow Meir Sagalowicz odpowiedzialny za przestrzeganie tradycyjnych przepisów religijnych, który odmówił modlitwę w języku hebrajskim. Uroczystość zakończyło odśpiewanie przez chór synagogalny pieśni „Adon Olam”.

 Kierownicy Wrzeszczańskiego Stowarzyszenia Synagogalnego starali się o uzyskanie autonomii w dziedzinie zarządzania synagogą, ale zarząd gminy nie wyraził na to zgody. Sam decydował o ilości etatów niezbędnych dla obsługi budynku i w sprawach porządkowych. Dochody i wydatki związane z istnieniem synagogi we Wrzeszczu stanowiły odtąd stałe pozycje w budżecie gminy gdańskiej. Dozór nad obrzędami religijnymi powierzono rabinowi Weissowi. W synagodze nie było organów, stąd też bardzo ważną rolę odgrywał kantor, prowadzący równocześnie chór synagogalny. Jego obowiązki pełnił przybyły z Berlina Sigismund Tordey. Ponadto synagogą opiekowało się trzech gabaim. Wrzeszczanie korzystali też z usług miejscowego rzeźnika rytualnego, który zapewniał im koszerne mięso.

Pomieszczenia boczne budynku wynajmowano różnorakim żydowskim stowarzyszeniom na prowadzenie własnej działalności. Korzystali z nich członkowie związków akademickich, dla których lokalizacja w pobliżu politechniki była bardzo dogodna. Powstała w synagodze biblioteka hebrajsko-judaistyczna. W zimie organizowano wykłady na temat religii mojżeszowej, kultury i historii Żydów.

 W roku 1926 mieszkało we Wrzeszczu 156 podatników gdańskiej Gminy Synagogalnej, w 1929 było ich już 209. Spośród nich część tylko związała się ze Stowarzyszeniem Synagogalnym, którego liczebność oceniano w roku 1929 na nieco ponad 60 członków. W roku 1932 w synagodze miejsca wykupiło już zaledwie 55 mężczyzn i 70 kobiet. W jego zarządzie działały przez lata te same osoby. Przewodniczącymi byli kolejno: Hermann Lewinsky (6 VII 1922-19 XII 1926), bankier Richard Heidenfeld (19 XII 1926-maj 1929) i Moritz Gelhar (maj 1929-10 XII 1936).

Podczas „nocy kryształowej” 12 listopada 1938 roku spalono doszczętnie synagogę w Sopocie i usiłowano spalić Wielką i Nową Synagogę w Gdańsku.

W wyniku akcji „popierania emigracji żydowskiej” budynek synagogi został w roku 1939 sprzedany. W czasie wojny mieścił się w nim skład stolarski firmy Bernhard Hagemann i Synowie.

 Po wojnie synagoga nie mogła pełnić swoich funkcji religijnych ponieważ budynek znajdował się w opłakanym stanie. Pierwsze zgromadzenia modlitewne urządzano więc w pomieszczeniach zastępczych.

Powstałe w październiku 1945 roku Wojewódzkie Żydowskie Zrzeszenie Religijne zwróciło się do władz miejskich i wojewódzkich z prośbą o przekazanie zrzeszeniu budynku synagogi. Wiadomo, że w lutym 1946 roku Nowa Synagoga przy ulicy Partyzantów była już w dyspozycji społeczności żydowskiej. Mimo to synagoga dość długo jeszcze znajdowała się w złym stanie technicznym. Obywatelski Komitet Odbudowy Domu Modlitwy prowadził prace remontowe i przez cały czas gromadził środki finansowe. Dzięki ofiarności współwyznawców udało się zebrać sumę 200 tys. złotych, ale była to ciągle suma niewystarczająca na pokrycie wszystkich wydatków związanych z remontem synagogi.

Odbudowa synagogi trwała najprawdopodobniej do roku 1948.

W związku z gwałtownym zmniejszeniem się liczby Żydów w Gdańsku (związanym m.in. z antyżydowskimi wystąpieniami i pogromami takimi jak w Kielcach i Krakowie oraz wzmożoną emigracją do nowopowstałego państwa żydowskiego) w roku 1951 przestała istnieć w Gdańsku kongregacja żydowska, a budynek synagogi przejęły władze państwowe umieszczając w nim szkołę muzyczną średniego stopnia.

Zdjęcie Synagogi z 1937 roku z „ Jüdisches Gemeindeblatt”

  ________________________________________________________________________________________________________________

 Fundacja Shalom i Gołda Tencer oraz Gmina Wyznaniowa Żydowska w Gdańsku
zapraszają na wystawę Fotografia Żydów polskich

„I ciągle widzę ich twarze…”

 Wystawa czynna jest do 24 sierpnia 2007. Zapraszamy codziennie (oprócz sobót) w godz. 10-17, Budynek Nowej Synagogi w Gdańsku Wrzeszczu

 Wystawę zorganizowała Fundacja SHALOM z fotografii nadesłanych na konkurs OCALIĆ OD ZAPOMNIENIA. Wystawa gościła w galeriach i muzeach Europy, Ameryki Północnej i Południowej oraz na Bliskim Wschodzie.

 Wystawa „I ciągle widzę ich twarze - fotografia Żydów polskich” powstała w odpowiedzi na apel o nadsyłanie zdjęć Żydów polskich, ogłoszony przez Fundację Shalom w 1994 roku. Wiele osób nie wierzyło, że ponad 50 lat po wojnie nasza akcja zakończy się sukcesem. Wątpliwości te szybko zostały rozwiane. Fotografie zaczęły napływać zarówno z całej Polski, jak i najodleglejszych krańców świata. Nadesłali je mieszkańcy wielkich metropolii, a także wiosek i miasteczek. Do dziś przekazano Fundacji ponad 9 tysięcy zdjęć. W większości nadesłali je Polacy – sąsiedzi, przyjaciele, ci, którzy zdjęcia Żydów polskich przechowywali ponad 50 lat. Wiele zdjęć nadesłali również polscy Żydzi, rozsiani po całym świecie, lecz przechowujący w swoich nowych domach okruchy dawnych dni – rodziny pomordowanych z Izraela, Wenezueli, Brazylii, Stanów Zjednoczonych, Włoch, Argentyny, Kanady. Niektóre z fotografii przechowywano jak najdroższe pamiątki, inne były schowane w zakamarkach domów, porzucone na strychach i w piwnicy. Najstarszy ofiarodawca zdjęć ma dziewięćdziesiąt lat. Najmłodszy – dwanaście. „Sprawiedliwi są nie tylko ci, co ratują choćby jedno życie. Na to miano zasługują Ci, co ratują pamięć.” Dzięki nim było możliwe zorganizowanie wystawy zdjęć, która po raz pierwszy pokazana była w galerii Zachęta w 1996 roku. Pomysłodawcą wystawy była Gołda Tencer, dyrektor Fundacji Shalom, jej komisarzem – Tomasz Tomaszewski, projektantem – Krzysztof Burnatowicz.

Na podstawie wystawy powstał dwujęzyczny album „I ciągle widzę ich twarze” (układ i projekt graficzny Lech Majewski, opracowanie tekstów Anna Bikont). Album zajął I miejsce w konkursie Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek na najpiękniejszą książkę roku w 1996 roku.

Wystawę „I ciągle widzę ich twarze” można nazwać płaczem po tamtym świecie, który powraca dziś jedynie na starych fotografiach. Na kliszy przetrwały zarysy postaci, cienie domów, dawno zgasłe uśmiechy, a przede wszystkim twarze – bogactwo twarzy, mówiących, jacy byli polscy Żydzi – zanurzeni w codzienności, poważni i radośni, zamyśleni…

W muzeach świata znajdują się zdjęcia sławnych Żydów polskich: muzyków, cadyków, malarzy, pisarzy. Fundacja Shalom upomniała się o prostych ludzi, o których historia by nie zapytała. Dziś ich imiona znane są mieszkańcom blisko 30 miast rozsianych po całym świecie. Tę galerię żydowskich zdjęć postanowiły zaprosić do siebie największe muzea i galerie świata. Oglądano ją we Frankfurcie nad Menem, Monachium, Hamburgu, ST. Petersburgu, Paryżu. Brukseli, w Centrum Wiesenthala w Los Angeles, w Holocaust Memorial Center w Detroit, w Bostonie, gdzie wystawę otworzył laureat pokojowej nagrody Nobla Eli Wiesel, w ST. Petersburgu na Florydzie, w Meksyku, w Jerozolimie w Yad Vashem, Poznaniu, Łodzi, Krakowie. Po 10 latach wystawa powraca do miejsca, z którego rozpoczęła swoją wędrówkę – do „Zachęty” Narodowej Galerii Sztuki.       


Redakcja Biuletynu Informacyjnego: Ewa Soroczyńska